ଭାରତୀୟ ବିଜ୍ଞାପନ ବ୍ୟବସାୟରେ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ହାର ୨୦୧୮ରେ ୧୫ ପ୍ରତିଶତ ହିସାବ କରାଯାଇଥିବା ସ୍ଥଳେ ୨୦୧୯ରେ ତାହା ୧୪ ପ୍ରତିଶତ ରହିବ ବୋଲି ଅଗ୍ରଣୀ ବିଜ୍ଞାପନ ଏଜେନ୍ସି‘ଗୃପ-ଏମ’ ପକ୍ଷରୁ ପୁର୍ବାନୁମାନ କରାଯାଇଛି । ଅନ୍ୟତମ ବିଜ୍ଞାପନ ଏଜେନ୍ସି‘ମାଡ଼ିସନ’ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ୧୬.୪ ପ୍ରତିଶତରେ ପହଞ୍ଚିବା ଆଶା କରୁଥିବା ସ୍ଥଳେ ‘ଜେନିଥ’ ଓ ‘ମାଗ୍ନାଗ୍ଳୋବାଲ’ ପକ୍ଷରୁ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ହାର ୧୫ ପ୍ରତିଶତ ଆକଳନ କରାଯାଉଛି । ‘ଗୃପ-ଏମ’ ପ୍ରକାଶିତ ‘ଦିସଇଅରନେକ୍ସଟଇଅର ରିପୋର୍ଟ’ରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ଦେଶର ବିଜ୍ଞାପନ ବ୍ୟବସାୟ ସ୍ୱାଭାବିକ ଧାରା ‘ଅର୍ଗାନିକ’ ୧୧ ପ୍ରତିଶତ ରହିବା ବେଳେ ୩ ପ୍ରତିଶତ ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚ଼ନ ଓ ବିଶ୍ୱକପ କ୍ରିକେଟ ସୁତ୍ରରୁଅତିରିକ୍ତ ବିଜ୍ଞାପନ ବ୍ୟୟ ସାମିଲ ହେବ ।
ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ବିଜ୍ଞାପନ ବ୍ୟବସାୟରେ ଅଭିବୃଦ୍ଧି କମ ରହିଥିବା ସ୍ଥଳେ ଭାରତରେ ଗତ କିଛି ବର୍ଷ ଧରି ଅଭିବୃଦ୍ଧି ହାର ବଢ଼ି ଚାଲିଛି ଏବଂ ଆଗାମୀ କିଛି ବର୍ଷ ଧରି ଏହି ଧାରା ବଳବତ୍ତର ରହିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି । ଆନ୍ତର୍ଜାତିକସ୍ତରରେ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ହାର ୩.୬ ପ୍ରତିଶତରେ ସୀମିତ ରହିଛି ।
ବିଜ୍ଞାପନ ବ୍ୟୟ ବର୍ଗୀକରଣରେ ବିଶ୍ୱରେ ଭାରତ ୧୦ମ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଥାଏ । ମୋଟ ବାର୍ଷିକ ବିଜ୍ଞାପନ ବ୍ୟୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା, ଚ଼ୀନ ଓ ଜାପାନ ପ୍ରଥମ ତିନିଗୋଟି ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଥାନ୍ତି । ଅପରପକ୍ଷେ ପୂର୍ବ ତୁଳନାରେ ଚଳିତ ବର୍ଷ ବିଜ୍ଞାପନ ବ୍ୟୟ ହିସାବକୁ ନେଲେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା ଓ ଚ଼ୀନ ପରକୁ ଭାରତର ସ୍ଥାନ ତୃତୀୟ । ଜାପାନ ଓ ଇଂଲ୍ୟାଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାୟତଃ ସମସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରୁଥିବା ଜଣାଯାଏ ।
ଭାରତରେ ବିଜ୍ଞାପନ ବ୍ୟବସାୟ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ପ୍ରବାହରେ ବ୍ୟତିକ୍ରମ ସୂଚ଼ିତ କରିଥାଏ । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ବିକଶିତ ରାଷ୍ଟ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ଡ଼ିଜିଟାଲ ମଞ୍ଚରେ ବିଜ୍ଞାପନ ବ୍ୟୟ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ହୋଇ ମୁଦ୍ରଣ ଓ ଟେଲିଭିଜନ ମଞ୍ଚରୁ ଅପସରି ଯାଉଥିବା ସ୍ଥଳେ ଭାରତରେ ଡ଼ିଜିଟାଲ ସହ ମୁଦ୍ରଣ, ଟେଲିଭିଜନ, ରେଡ଼ିଓ, ସିନେମା ତଥା ବାହ୍ୟଦୃଶ୍ୟ‘ଆଉଟଡ଼ୋର’ ମଞ୍ଚରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମାତ୍ରାରେ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଜାରୀ ରହିଛି । ‘ଗୃପ-ଏମ’ର ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ ଡ଼ିଜିଟାଲ ମଞ୍ଚରେ ୨୦୧୯ ପାଇଁ ସର୍ବାଧିକ ୩୦ ପ୍ରତିଶତ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଆକଳନ କରାଯାଉଥିବା ସ୍ଥଳେ ମୁଦ୍ରଣରେ ୨୦୧୮ରେ ଏକ ପ୍ରତିଶତରୁ ୨୦୧୯ରେ ଦୁଇ ପ୍ରତିଶତ, ରେଡ଼ିଓରେ ୧୨ ରୁ ୧୫ ପ୍ରତିଶତ, ସିନେମାରେ ୨୦ ରୁ ୨୫ ପ୍ରତିଶତ ତଥା ବାହ୍ୟଦୃଶ୍ୟ ମଞ୍ଚରେ ୯ ରୁ ୧୦ ପ୍ରତିଶତ ପୂର୍ବବର୍ଷ ତୁଳନାରେ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଆଶା କରାଯାଉଛି । କିନ୍ତୁ ଟେଲିଭିଜନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ହାର ୨୦ ପ୍ରତିଶତରୁ ୧୫ ପ୍ରତିଶତକୁ କମିଯିବ ।
ସେହିପରି ଦେଶରେ ମୋଟ ବିଜ୍ଞାପନ ବ୍ୟୟ ମୁଦ୍ରଣରେ ୧୭,୯୭୦ କୋଟିରୁ ୧୮,୩୬୮ କୋଟି, ଟେଲିଭିଜନରେ ୩୩,୫୭୭ କୋଟିରୁ ୩୮,୬୧୨ କୋଟି ଓ ଡ଼ିଜିଟାଲ ମଞ୍ଚରେ ୧୨,୩୩୭ କୋଟିରୁ ୧୬,୦୩୮ କୋଟି ଟଙ୍କାକୁ ୨୦୧୮ ତୁଳନାରେ ୨୦୧୯ରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ । ସାମଗ୍ରିକଭାବେ୭୦,୬୦୨ କୋଟି ତୁଳନାରେ ୮୦,୬୭୮ କୋଟି ଟଙ୍କା ବ୍ୟୟ ଅଟକଳ କରାଯାଉଛି ।
ଭାରତୀୟ ବିଜ୍ଞାପନ ବ୍ୟବସାୟରେ ୨୦୧୯ରେ ନିତ୍ୟବ୍ୟବହାର୍ଯ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ‘ଏଫଏମସିଜି’, ଖୁଚୁରା ବ୍ୟବସାୟ ‘ରିଟେଲ’, ମୋଟର ଯାନ, ଟେଲିସେବା ଓ ଇ-କମର୍ସ ସଂପର୍କୀତ ବିଜ୍ଞାପନ ଦୁଇ ତୃତୀୟାଂଶ ବ୍ୟୟ ଦାବୀ କରିବ ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି । ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚ଼ନ ଆୟୋଜନ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ରାଜନୀତିକ ବିଜ୍ଞାପନ ୨୦୧୯ରେ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ରହିବା ସ୍ୱାଭାବିକ । ୨୦୧୪ ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚ଼ନ ତୁଳନାରେ ୨୦୧୯ରେ ୫ ରୁ ୧୦ ପ୍ରତିଶତ ବିଜ୍ଞାପନ ବ୍ୟୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବା ଆଶା କରାଯାଉଛି ।
ଦେଶର ଗଣମାଧ୍ୟମର ବିଭିନ୍ନ ମଞ୍ଚରେ ୨୦୧୮ ତୁଳନାରେ ୨୦୧୯ରେ ବିଜ୍ଞାପନ ବ୍ୟୟରେ ଅଭିବୃଦ୍ଧି କଳନା କରାଯାଉଥିଲେ ହେଁ ଟେଲିଭିଜନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରତିଶତ ହ୍ରାସ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ଇଣ୍ଟରନେଟ ପ୍ରସାର ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ ବ୍ୟବହାର ବୃଦ୍ଧି ତଥା ମୋବାଇଲ ପରଦାରେ ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଉପସ୍ଥିତି ସାଙ୍ଗକୁ ଷ୍ଟ୍ରୀମିଂ ବ୍ୟବସାୟର ଲୋକପ୍ରିୟତା ବିଜ୍ଞାପନ ବ୍ୟୟକୁ ଡ଼ିଜିଟାଲ ମଞ୍ଚ ଆଡ଼କୁ ଟାଣି ନେଉଥିବା ସୁସ୍ୱଷ୍ଟ । ଟେଲିଭିଜନ ବିଜ୍ଞାପନ ବାବଦରେ ୨୦୧୮ ତୁଳନାରେ ୨୦୧୯ରେ ପ୍ରାୟ ପାଞ୍ଚ ହଜାର କୋଟି ଟଙ୍କା ଅଧିକ ବିଜ୍ଞାପନ ରାଜସ୍ୱ ସଂଗ୍ରହର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଧାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ ହେଁ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ପରିବେଶରେଟେଲିଭିଜନ ଅଧିକ ମାତ୍ରାରେ ଡ଼ିଜିଟାଲ ମଞ୍ଚ ଆଶ୍ରିତ ହୋଇପଡ଼ିବା ଆଶା କରାଯାଇପାରେ ।
ସେହିପରି ମୁଦ୍ରଣ ଶିଳ୍ପରେ ପୂର୍ବବର୍ଷ ତୁଳନାରେ ୨୦୧୯ରେ ମାତ୍ର ଏକ ପ୍ରତିଶତ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ତଥା ମାତ୍ର ଚ଼ାରିଶହ କୋଟି ଟଙ୍କା ବ୍ୟୟବୃଦ୍ଧି ମୁଦ୍ରଣ ଶିଳ୍ପର ଭବିଷ୍ୟତ ପ୍ରତି ସତର୍କଘଣ୍ଟି ଶୁଣାଇଲାଣି ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରେ । ନିର୍ବାଚ଼ନ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅବସ୍ଥାରେ କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ଜନକଲ୍ୟାଣମୂଳକବିଜ୍ଞାପନ ପ୍ରସାରଣ ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲେ ୨୦୨୦ରେ ସମ୍ୱାଦପତ୍ର ଶିଳ୍ପର ଅବସ୍ଥା ବିଗିଡ଼ି ଯାଇପାରେ । ଏହିଭଳି ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପରିସ୍ଥିତିର ମୁକାବିଲା କରିବା ନିମନ୍ତେ ସମ୍ୱାଦପତ୍ର ଓ ପତ୍ରପତ୍ରିକାଗୁଡ଼ିକବିଜ୍ଞାପନ ଆଶ୍ରିତ ମଡ଼େଲରୁ ଅପସରିଯାଇ ଗ୍ରାହକଚ଼ାନ୍ଦା ପରିପୁଷ୍ଟ ମଡ଼େଲ ଗ୍ରହଣ କରିନେବା ଏକ ଉପାୟ ।
ଜାତୀୟସ୍ତରରଇଂଲିଶସମ୍ୱାଦପତ୍ର‘ଦି ହିନ୍ଦୁ’ ୨୦୧୭-୧୮ରେ ଗ୍ରାହକ ଚ଼ାନ୍ଦା କ୍ରମାଗତ ବୃଦ୍ଧି ସତ୍ତ୍ୱେପ୍ରସାର ସଂଖ୍ୟାବୃଦ୍ଧି ଏଭଳି ଉପପାଦ୍ୟର ଉଦାହରଣ । ‘ଦି ହିନ୍ଦୁ’ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧୃତ ‘ଅଡ଼ିଟବ୍ୟୁରୋ ଅଫ ସର୍କୁଲେସନ’ ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଜାନୁୟାରୀ-ଜୁନ ୨୦୧୭ ତୁଳନାରେ ଜାନୁୟାରୀ-ଜୁନ ୨୦୧୮ରେ ସଂପୃକ୍ତ ସମ୍ୱାଦପତ୍ରର ପ୍ରସାର କୋଡ଼ିଏ ପ୍ରତିଶତ ବଢ଼ିଥିଲା । ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ ବିଷୟ ଏହି ଯେ ଆଲୋଚ଼୍ୟ ସମୟସୀମାରେ ‘ଦି ହିନ୍ଦୁ’ର ଗ୍ରାହକ ଚ଼ାନ୍ଦାବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା । ସମ୍ୱାଦପତ୍ରଟିରକଟକ ସଂସ୍କରଣ ୨୦୧୮ରେ ଖଣ୍ଡପିଚ୍ଛା ୧୦ ଟଙ୍କା ଏବଂ ରବିବାସରୀୟ ସଂସ୍କରଣ ୧୫ ଟଙ୍କାକୁ ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଇଥିଲା । ଅବଶ୍ୟ ଫେବୃୟାରୀ ୨୦୧୭ରେ ସମ୍ୱାଦପତ୍ରଟିରସଂପାଦକୀୟ ନୀତି ପୁର୍ନବିନ୍ୟାସ କରାଯାଇ ଅଧିକ ପଠନ ସାମଗ୍ରୀ, ସମ୍ୱାଦ ରଚ଼ନା ପରିପାଟୀରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ବିକଶିତ ପ୍ରବାହ ‘ଏମେରଜିଂ ଟ୍ରେଣ୍ଡ’ ସଂପର୍କୀତ ପ୍ରକାଶନକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା ।
‘ଦି ହିନ୍ଦୁ’ସମ୍ୱାଦପତ୍ରର ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ପାରମ୍ପରିକ ଲୋକପ୍ରିୟତା, ଶିକ୍ଷିତ ପାଠକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଏବଂ ସମ୍ପାଦକୀୟ ଶୈଳୀରେ ଉନ୍ନତି ସବୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଣୀର ସମ୍ୱାଦପତ୍ର ଲାଗି ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ନ ହେଲେ ହେଁ ସମ୍ପାଦକୀୟ ଶୈଳୀରେ ଗୁଣାତ୍ମକ ବିକାଶ ଯେ ସମ୍ୱାଦପତ୍ରର ଲୋକପ୍ରିୟତା ଲାଗି ଏକ ବିଶେଷ ଉପାଦାନ ଏଥିରେ କେହି ଅମଙ୍ଗ ହେବେ ନାହିଁ । ସମ୍ୱାଦ ରଚ଼ନା ଓ ପୃଷ୍ଠା ସଂଯୋଜନାରେ ନୂତନ କଳାକୌଶଳ ଉପଯୋଗ ନିମନ୍ତେ ସମ୍ୱାଦପତ୍ରପ୍ରକାଶକମାନେ ସୃଜନ ଓ ତାଲିମକୁ ଗୁରୁତ୍ୱଦେବା ସମୟ ଉପନୀତ ।
ପାଠକ, ଶ୍ରୋତା ଓ ଦର୍ଶକଙ୍କ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଉପଯୋଗର ଗତିବିଧିକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖି ବିଭିନ୍ନ ମଞ୍ଚରେ ବିଜ୍ଞାପନ ପ୍ରସାରଣରେ ତାରତମ୍ୟ ଲାଗି ରହିଥିଲେ ହେଁ ଭାରତୀୟ ବିଜ୍ଞାପନ ବ୍ୟବସାୟ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ପୁର୍ବାନୁମାନ ପ୍ରକାଶନ ଶିଳ୍ପପ୍ରତି ଆଶୀର୍ବାଦ । ଦେଶରେ ବାର୍ଷିକ ବିଜ୍ଞାପନ ବ୍ୟୟ ୨୦୦୯ରେ ୨୦,୦୦୦ କୋଟି ଟଙ୍କା ଥିବାବେଳେ ଦଶ ବର୍ଷପରେ ୨୦୧୯ରେ ତାହା ୭୦,୦୦୦ କୋଟି ଟଙ୍କାକୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି । ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ହିସାବରେ ଆଗାମୀ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଅର୍ଥାତ ୨୦୨୪ ବେଳକୁ ଭାରତୀୟ ବିଜ୍ଞାପନ ବ୍ୟୟ ୧,୨୦,୦୦୦ କୋଟି ଟଙ୍କାରେ ପହଞ୍ଚିଯାଇପାରେ । ଅର୍ଥାତ ବିଜ୍ଞାପନ ବ୍ୟୟ ବଳବତ୍ତର ରହିବ ଓ ବଢ଼ିବ, କିନ୍ତୁ ତାହା କାହା ହାତକୁ ଯିବ ତାହା ସମୟ କହିବ । ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ପୁଞ୍ଜିକରି ଯେଉଁ ପ୍ରକାଶକମାନେ ପାରମ୍ପରିକ ଧାରା ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ଯତ୍ନଶୀଳ ହୋଇପାରିବେ ସେମାନଙ୍କ ବ୍ୟବସାୟ ବଞ୍ଚି ରହିବ ।