ଭିଡ଼ିଓ ପ୍ରସାରଣର ବିକଳ୍ପ ମଞ୍ଚ ‘ଓଟିଟି’
ଗଣମାଧ୍ୟମରେ ‘ଓଟିଟି’ ବା ‘ଓଭର-ଦି-ଟପ’ ଇଣ୍ଟରନେଟ ମାଧ୍ୟମରେ ଭିଡ଼ିଓ ପ୍ରସାରଣକୁ ବୁଝାଇଥାଏ । ପାରମ୍ପରିକଭାବେ ଟେଲିଭିଜନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ କ୍ଷେତ୍ରୀୟ, ଉପଗ୍ରହ କିମ୍ୱା କେବଲ ଯୋଗେ ପ୍ରସାରିତ ହେଉଥିବା ସ୍ଥଳେ ‘ଓଟିଟି’ ମଞ୍ଚରେ ବିନା ମଧ୍ୟସ୍ଥିତିରେ ମୁଖ୍ୟ ସୂତ୍ରଠାରୁ ସିଧାସଳଖ ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କଠାରେ ଇଣ୍ଟରନେଟ ସଂଯୁକ୍ତିରେ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇପାରେ । ‘ଓଟିଟି’ କୁ ‘ଭିଡ଼ିଓ ଷ୍ଟ୍ରୀମିଂ’ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଏହା ଦେୟମୁକ୍ତ କିମ୍ୱା ଦେୟଯୁକ୍ତ ।‘ଓଟିଟି’ ପରିବେଶରେ ଉପଭୋକ୍ତା ନିଜ ରୁଚିମତେ ‘ଭିଡ଼ିଓ ଅନ ଡିମାଣ୍ଡ’ର ସୁବିଧା ଉପଭୋଗ କରେ । ଅର୍ଥାତ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କାର୍ଯ୍ୟସୂଚୀ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଥିଲେ ହେଁ ଉପଭୋକ୍ତା ଚାହିଁବା ମାତ୍ରେ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ପ୍ରଦର୍ଶନର ବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇପାରେ । ପାରମ୍ପରିକ ଟେଲିଭିଜନ ପ୍ରସାରଣରେ ସେଭଳି ସୁଯୋଗ ଦୁର୍ଲଭ ।
ବିଶ୍ୱର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାନ୍ତ ସହ ତାଳ ଦେଇ ଭାରତରେ ମଧ୍ୟ ‘ଓଟିଟି’ ମଞ୍ଚ ପ୍ରସାର ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାରେ ଲାଗିଛି । ବୋଷ୍ଟନ କନସଲଟିଂ ଗୃପର ହିସାବ ଅନୁଯାୟୀ ୨୦୧୯ ମଧ୍ୟଭାଗ ସୁଦ୍ଧା ଦେଶରେ ପ୍ରାୟ ୩୦ କୋଟି ମାସିକ ସକ୍ରିୟ ‘ଓଟିଟି’ ଦର୍ଶକ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛନ୍ତି । ସେମାନେ ମାସିକ ଅନ୍ତତଃ ଥରେ ‘ଓଟିଟି’ ମଞ୍ଚ ପରିଦର୍ଶନ କରିଥାନ୍ତି । ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ଦୁଇରୁ ଅଢ଼େଇ କୋଟି ଦର୍ଶକ ଦୈନିକ ‘ଓଟିଟି’ ମଞ୍ଚରେ ଉପସ୍ଥିତ ରହିଥାନ୍ତି । ସମଗ୍ର ‘ଓଟିଟି’ ଦର୍ଶକ ମଣ୍ଡଳୀର ୧୮ ପ୍ରତିଶତ ପ୍ରସାରଣ ଦେୟ ବା ଗ୍ରହକ ଚାନ୍ଦା ପ୍ରଦାନ କରିଥାନ୍ତି ।
ଭାରତରେ ୨୦୧୯ ଆରମ୍ଭ ସୁଦ୍ଧା ଇଣ୍ଟରନେଟ ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ୫୦ କୋଟି ଟପିଥିବା ସ୍ଥଳେ ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ ବ୍ୟବହାରକାରୀଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ୪୭ କୋଟି ଟପିଛି । ବାର୍ଷିକଭିତ୍ତିରେ ପ୍ରାୟ ୧୩ ପ୍ରତିଶତ ଅଭିବୃଦ୍ଧିରେ ୨୦୨୨ ବେଳକୁ ଦେଶରେ ୮୫ କୋଟି ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ ବ୍ୟବହୃତ ହେବା ଆକଳନ କରାଯାଉଛି । ଏଠାକାର ନୂଆ ଇଣ୍ଟରନେଟ ଉପଭୋକ୍ତାମାନେ ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ ଯୋଗେ ଇଣ୍ଟରନେଟ ବ୍ରାଉଜିଂ କରୁଥିବା ହେତୁ ମନୋରଞ୍ଜନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ‘ଓଟିଟି’ ମଞ୍ଚର ବ୍ୟାପକ ପ୍ରସାର ଆଶା କରାଯାଏ । ‘ପ୍ରାଇସ ୱାଟରହାଉସ କୁପର’ଙ୍କ ଅନୁଶୀଳନରେ ୨୦୨୨ ସୁଦ୍ଧା ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଥମ ଦଶ ଗୋଟି ‘ଓଟିଟି’ ବଜାରରେ ଭାରତ ସ୍ଥାନ ପାଇବ ଏବଂ ଏହାର ବାର୍ଷିକ କାରବାର ୫,୩୬୩ କୋଟି ଟଙ୍କାରେ ପହଞ୍ଚିବ ।
ଦେଶରେ ୩୨ ଗୋଟି ‘ଓଟିଟି’ ମଞ୍ଚ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ପ୍ରସାରଣରେ ସଂପୃକ୍ତ ଅଛନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବାଧିକ ଲୋକପ୍ରିୟ ଛଅଗୋଟି ମଞ୍ଚ ମଧ୍ୟରେ ନେଟଫ୍ଳିକ୍ସ, ଆମେଜନ ପ୍ରାଇମ, ହଟଷ୍ଟାର, ଜୀ୫, ସୋନୀ ଓ ଭୂତ୍ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ଆନ୍ତର୍ଜାତିକସ୍ତରରେ ଅଗ୍ରଣୀ ନେଟଫ୍ଳିକ୍ସ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେୟଯୁକ୍ତ ପ୍ରସାରଣ । ‘ଓଟିଟି’ ମଞ୍ଚଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କେତେଗୋଟି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେୟଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ସ୍ଥଳେ ଅନ୍ୟ କେତେଗୋଟି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ମାଗଣା କିମ୍ୱା ଆଂଶିକ ଭାବେ ଦେୟଯୁକ୍ତ ଓ ଦେୟମୁକ୍ତ । ଦେୟମୁକ୍ତ ମଞ୍ଚଗୁଡ଼ିକ ବିଜ୍ଞାପନ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ । ହିସାବ ଅନୁଯାୟୀ ୨୦୧୯ ମଧ୍ୟଭାଗ ସୁଦ୍ଧା ‘ଓଟିଟି’ ପ୍ରସାରଣର ୮୨ ପ୍ରତିଶତ ଆୟ ବିଜ୍ଞାପନଭିତ୍ତିକ ଥିବା ସ୍ଥଳେ ୧୮ ପ୍ରତିଶତ ଆୟ ଗ୍ରାହକ ଚ଼ାନ୍ଦାରୁ ମିଳିଥାଏ । ତେବେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଗ୍ରାହକ ଚାନ୍ଦା ଆୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ୨୦୨୨ ବେଳକୁ ୩୨ ପ୍ରତିଶତରେ ପହଞ୍ଚିବା ଆଶା କରାଯାଉଛି ।
‘ଓଟିଟି’ ମଞ୍ଚ ପ୍ରତି ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରିବା ନିମନ୍ତେ ଅଗ୍ରଣୀ ମଞ୍ଚଗୁଡ଼ିକ ମୌଳିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ପ୍ରସ୍ତୁତିକୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେଉଛନ୍ତି । ନେଟଫ୍ଳିକ୍ସ ବହୁ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ପ୍ରସାରଣରେ ସଂପୃକ୍ତ ଥିବା ହେତୁ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକସ୍ତରର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ସହ ସ୍ଥାନୀୟ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଓ ନିଜସ୍ୱ ପ୍ରସ୍ତୁତ ମୌଳିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ସମିଶ୍ରଣ କରିଥାଏ । ଜୀ୫ ମଞ୍ଚରେ ୧୨ ଗୋଟି ଭାରତୀୟ ଭାଷାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ସ୍ଥାନିତ । ‘ଭାୟକମ ୧୮’ର ‘ଓଟିଟି’ ମଞ୍ଚ ‘ଭୂତ’ରେ ୩୦ ହଜାର ଘଣ୍ଟାର ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଉପଲବ୍ଧ । ମୋଟ ଉପରେ ୨୦୧୯ ସୁଦ୍ଧା ‘ଓଟିଟି’ ମଞ୍ଚଗୁଡ଼ିକ ମୌଳିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ଭାରତୀୟ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାରେ ସୃଜନ ବିସ୍ତୃତି ଲାଗି ଲକ୍ଷ୍ୟ ଧାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି ।
ଗଣମାଧ୍ୟମ ସମୀକ୍ଷକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଭାରତରେ ‘ଓଟିଟି’ର ଭବିଷ୍ୟତ ସୁଦୃଢ଼ । ମୁଖ୍ୟତଃ ସ୍ମାର୍ଟ ଫୋନ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା, ଉପଭୋକ୍ତାମାନେ ବ୍ୟବହାରରେ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ସମୟ ବିନିଯୋଗ ଏବଂ ମୋବାଇଲ ପର୍ଦ୍ଦାରେ ଭିଡ଼ିଓ ପ୍ରଦର୍ଶନ ଅଗ୍ରାଧିକାର ଦାବୀ କରୁଥିବା ହେତୁ ‘ଓଟିଟି’ ଦର୍ଶକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବା ସୁନିଶ୍ଚିତ । ଏଥିସହ ‘ଭିଡିଓ ଅନ ଡିମାଣ୍ଡ’ ତଥା ପାରମ୍ପରିକ ଟେଲିଭିଜନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଉପାଦାନ ‘ଓଟିଟି’ ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଅନୁଭୂତି ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହୋଇଥାଏ ।‘ଓଟିଟି’ ମଞ୍ଚରେ ବିଭିନ୍ନ ରୁଚି ସମ୍ପନ୍ନ ଦର୍ଶକଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ୟାକେଜ ପ୍ରସ୍ତୁତି ସଂଭବପର । ଉଦାହରଣରେ କେହି ଦର୍ଶକ ବିଜ୍ଞାନ ସଂପର୍କରେ କିମ୍ୱା ଅନ୍ୟ କେହି ଫୁଟବଲ ଖେଳ ସଂପର୍କରେ ଅହୋରାତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଖୋଜିଲେ ପାଇପାରିବ । ସେହିକାରଣରୁ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଯଦି ‘ଓଟିଟି’ ମଞ୍ଚ କେବଳ ଦେୟଯୁକ୍ତ ବ୍ୟାବସାୟିକ ମଡ଼େଲରେ ସମର୍ଥ ହୁଏ ତେବେ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ଗୁଣାତ୍ମକ ବିକାଶ ନିମନ୍ତେ ପ୍ରଶସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର ଉନ୍ମୁକ୍ତ ରହିବ ।
ନେଟଫ୍ଳିକ୍ସ ଓ ଆମେଜନ ପ୍ରାଇମ ‘ଓଟିଟି’ ମଞ୍ଚ କେବଳ ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ଉପଲବ୍ଧ ଥିବା ସ୍ଥଳେ ହଟଷ୍ଟାର, ଜୀ୫, ସୋନୀ ଓ ଭୂତ ମଞ୍ଚର କେତେକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ମାଗଣା ଓ ଅନ୍ୟ କେତେକ ଦେୟଯୁକ୍ତ । ବିନା ଶୁଳ୍କରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ମଞ୍ଚଗୁଡ଼ିକ ବିଜ୍ଞାପନ ରାଜସ୍ୱରେ ନିର୍ଭରଣଶୀଳ ଥିଲେ ହେଁ ୨୦୧୯ ସୁଦ୍ଧା ‘ଓଟିଟି’ ମଞ୍ଚଗୁଡ଼ିକରେ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟକ ଦର୍ଶକ ଦୈନିକଭିତ୍ତିରେ ଉପସ୍ଥିତ ନ ରହୁଥିବା କାରଣରୁ ବିଜ୍ଞାପନ ଦାତାମାନେ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଗହଳଚହଳ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ମଞ୍ଚ ଫେସବୁକ ଓ ଗୁଗୁଲରେ ବିଜ୍ଞାପନ ପ୍ରଦର୍ଶନ ଲାଗି ଗୁରୁତ୍ୱ ପ୍ରଦାନ କରିଥାନ୍ତି । ଭାରତରେ ସାଧାରଣରେ ଦର୍ଶକଙ୍କ ମୋଟ ଗଣମାଧ୍ୟମ ସଂପୃକ୍ତିର ମାତ୍ର ୧୬ ପ୍ରତିଶତ ସମୟ ଡିଜିଟାଲ ମଞ୍ଚରେ ଅତିବାହିତ ହୋଇଥାଏ । ଅବଶ୍ୟ ଯୁବ ସମ୍ପ୍ରଦାୟରେ ଏହି ସୀମା ୨୫ ପ୍ରତିଶତ ଯାଏଁ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ହିସାବ କରାଯାଏ । ଏତାଦୃଶ ପରିବେଶରେ ‘ଓଟିଟି’ ମଞ୍ଚଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟବସାୟ ସମ୍ଭାଳିବା ନିମନ୍ତେ ଅଧିକ ଗ୍ରାହକ ସୃଷ୍ଟି ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ପନ୍ଥା ନାହିଁ ।
ଭାରତୀୟ ବଜାରରେ କେବଲ ଟେଲିଭିଜନ ଗ୍ରାହକ ଚାନ୍ଦାର ଦୁଇ ତିନି ଗୁଣ ‘ଓଟିଟି’ ଗ୍ରାହକ ଚାନ୍ଦା । ଉଦାହରଣରେ ନେଟଫ୍ଳିକ୍ସର ଟେଲିଭିଜନ, ଡେସ୍କଟପ କମ୍ପ୍ୟୁଟର, ଲ୍ୟାପଟପ ଓ ମୋବାଇଲ ବ୍ୟବହାରରେ ମାସିକ ଗ୍ରାହକ ଚାନ୍ଦା ୪୯୯ ରୁ ୭୯୯ ଟଙ୍କା ରହିଛି । ଆମ ଦେଶରେ ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ ବ୍ୟବହାରକାରୀଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ଚାଲିଥିବା ତଥା ଆନ୍ତର୍ଜାତିକସ୍ତରରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଶ ତୁଳନାରେ ଇଣ୍ଟରନେଟର ବ୍ୟବହାର ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ ଯୋଗେ ଅଧିକ ଥିବା କାରଣରୁ ଭାରତୀୟ ପରିବେଶରେ ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ ବ୍ୟବହାରକାରୀ ଗ୍ରାହକ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ‘ଓଟିଟି’ ପ୍ରାୟୋଜକମାନେ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛନ୍ତି । ନେଟଫ୍ଳିକ୍ସ ପକ୍ଷରୁ ୨୦୧୯ ଜୁଲାଇ ମାସରେ କେବଳ ମୋବାଇଲ ପର୍ଦ୍ଦାରେ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଆହରଣ ଲାଗି ମାସିକ ୧୯୯ ଟଙ୍କା ଗ୍ରାହକ ଚାନ୍ଦା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଇଥିଲା । ଭାରତରେ ଟେନଫ୍ଳିକ୍ସର ଗ୍ରାହକ ସଂଖ୍ୟା ୨୦୧୯ ମଧ୍ୟଭାଗ ସୁଦ୍ଧା ମାତ୍ର ତେର ଲକ୍ଷ ଥିବା ସ୍ଥଳେ ସଂସ୍ଥାର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ରିଡ଼ ହେଷ୍ଟିଙ୍ଗସ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଭାରତରୁ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟକ ଗ୍ରାହକ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ନିମନ୍ତେ ଯୋଜନା ରଖିଛନ୍ତି । ଏଭଳି ପରିବେଶ ଭାରତରେ ଭିଡ଼ିଓ ପ୍ରସାରଣରେ ‘ଓଟିଟି’ ଏକ ବିକଳ୍ପ ମଞ୍ଚରୂପେ ଗଢ଼ି ଉଠୁଥିବା ସ୍ୱଷ୍ଟ ସୂଚନା ମିଳିଥାଏ ।
କ୍ରମବିକଶିତ ଓଟିଟି ମଞ୍ଚ
ଓଭର-ଦି-ଟପ ବା ଓଟିଟି ମଞ୍ଚକୁ ଷ୍ଟ୍ରୀମିଂ ଟେଲିଭିଜନ ମଧ୍ୟ ନାମିତ କରାଯାଇଥାଏ । ଭାରତରେ ମହାମାରୀ-ପୂର୍ବ ଅବସ୍ଥାରୁ ଓଟିଟି ମଞ୍ଚ ବିକଶିତ ହୋଇ ମହାମାରୀ କାଳରେ ଲୋକପ୍ରିୟତା ହାସଲ କରିଥିଲା । ମହାମାରୀ-ପର ଗଣମାଧ୍ୟମ ପରିଧିରେ ଏହାର ବ୍ୟାପକ ପ୍ରସାର ଆଶା କରାଯାଉଛି । ପ୍ରକାଶିତ ବିଭିନ୍ନ ବିବରଣୀ ଅନୁଯାୟୀ ୨୦୨୧ରେ ଦେଶରେ ଓଟିଟି ମଞ୍ଚ ଉଭୟ ଉପଭୋକ୍ତା ସଂଖ୍ୟାବୃଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରସାରିତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ଗୁଣାତ୍ମକ ବିକାଶ ନିମନ୍ତେ ବଦ୍ଧପରିକର ରହିଥିଲା ।
ଭାରତରେ ୨୦୨୧ ଆରମ୍ଭ ସୁଦ୍ଧା ପ୍ରାୟ ୪୦ରୁ ଅଧିକା ଓଟିଟି ମଞ୍ଚ ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା । ‘ବିଗ୍ ଫ୍ଲିକ୍ସ’ ପ୍ରଥମ ଓଟିଟି ମଞ୍ଚ ଭାବେ ୨୦୦୮ରେ ଆତ୍ମପ୍ରକାଶ କରିଥିଲା । ‘ନେକ୍ସ ଜିଓଭି’ ୨୦୧୦ରେ ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ ଉପଯୋଗୀ ପ୍ରଥମ ଓଟିଟି ଆପ । ତେବେ ୨୦୧୩ରେ ଜୀର ‘ଡିଟୋ ଟିଭି’ ଓ ‘ସୋନି ଲିଭ’, ୨୦୧୫ରେ ‘ନେଟଫିକ୍ସ’ ତଥା ୨୦୧୬ରେ ‘ଆମେଜନ ପ୍ରାଇମ ଭିଡ଼ିଓ’ ଆରମ୍ଭ ହେବାପରେ ଓଟିଟି ମଞ୍ଚ ଲୋକପ୍ରିୟତା ହାସଲ କରିଥିଲା ।
୨୦୧୫ରୁ ୨୦୨୦ ଯାଏଁ କ୍ରମାଗତଭାବେ ଦେଶରେ ନୂତନ ଓଟିଟି ମଞ୍ଚ ଓ ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଚାଲିଥିଲା । ୨୦୧୫ରେ ନେଟଫ୍ଳିକ୍ସ ସହ ଡିସନୀ + ହଟଷ୍ଟାର, ଏରସ ନାଓ, ହଙ୍ଗାମା ପ୍ଳେ , ଭିଉ ଓ ଟିଭିଏଫ ପ୍ଳେ , ୨୦୧୬ରେ ଆମେଜନ ପ୍ରାଇମ ଭିଡ଼ିଓ ସହ ଭୂତ ଓ ଜିଓ ସିନେମା, ୨୦୧୭ରେ ଆଲଟ ବାଲାଜୀ, ହଇଚଇ ଓ ସନ ନେକ୍ସଟ, ୨୦୧୮ରେ ଜୀ୫, ଏମଏକ୍ସ ପ୍ଳେୟାର, ଜୟଟିଭି ଓ ଉଲୁ ଆପ, ୨୦୧୯ରେ ମୁବି, ସେମରାଓ ମି, ମନୋରମା ମାକ୍ସ ଓ ଇଣ୍ଡିଆ ସର୍ଟସ ଏବଂ ୨୦୨୦ରେ ଆହା, କ୍ୱିବି ଓ ପ୍ରାଇମ ରିଲ୍ସ ଇତ୍ୟାଦି ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।
ବଙ୍ଗଳା ‘ହଇଚଇ’ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାରେ ପ୍ରଥମ ଓଟିଟି ମଞ୍ଚର ମାନ୍ୟତା ପାଉଥିବା ସ୍ଥଳେ ତେଲୁଗୁଭାଷାରେ ‘ଆହା’ ଏବଂ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ‘ଓଲି ପ୍ଳସ’ ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ମଞ୍ଚ । ଚ଼େନ୍ନାଇଭିତ୍ତିକ ‘ସନ ନେକ୍ସଟ’ ପକ୍ଷରୁ ତାମିଲ, ତେଲୁଗୁ, ମାଳାୟାଳମ, କନ୍ନଡ଼ ଓ ବଙ୍ଗାଳୀ ଭାଷାକେନ୍ଦ୍ରୀକ ଓଟିଟି ମଞ୍ଚ ପ୍ରସାରିତ ।
୨୦୨୧ରେ ଏପଲ ଟିଭି, ହେଚବିଓ ମାକ୍ସ, ଷ୍ଟାରଜ, ଡ଼ିସକଭରି +, ବୁକ-ମାଇ-ସୋ, ବିଗ-ବ୍ୟାଙ୍ଗ-ଏମ୍ୟୁଜମେଣ୍ଟ ଇତ୍ୟାଦି ଓଟିଟି ମଞ୍ଚ ପକ୍ଷରୁ ବ୍ୟାପକ ସଂପ୍ରସାରଣ ଯୋଜନାମାନ କାର୍ଯକାରୀ କରାଯାଇଥିଲା । ଏପେଲ ଟିଭି ଓ ଷ୍ଟାରଜ ପକ୍ଷରୁ ଭାରତରେ ମୌଳିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନିମନ୍ତେ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଇଥିଲା । ଡିସକଭରି + ପାଇଁ ମୌଳିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ ନିମନ୍ତେ ମନୋଜ ବାଜପେୟୀ ଓ ରଣଦୀପ ହୁଡ଼ା ପ୍ରମୁଖଙ୍କ ସହ ଚୁକ୍ତି ହୋଇଥିଲା ।
ବୁକ-ମାଇ-ସୋ ଚଳଚ଼ିତ୍ର, ନାଟକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଅନଲାଇନ ଟିକଟ ବିକ୍ରୀରେ ସଫଳତା ଲାଭ କରିଥିବା ସ୍ଥଳେ ଓଟିଟି ମଞ୍ଚରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଚଳଚ଼ିତ୍ରଭିତ୍ତିକ ଭିଡ଼ିଓ-ଅନ-ଡିମାଣ୍ଡ ସେବା ଆରମ୍ଭ କରିଛି । ପ୍ରାଥମିକ ଭାବେ ୬୦୦ଚଳଚ଼ିତ୍ର ଦର୍ଶକମାନେ ଥରେ ଦେଖିବା ନିମନ୍ତେ କିମ୍ୱା ଡ଼ାଉନଲୋଡ଼ କରିବା ସୁବିଧା ପାଇପାରୁଛନ୍ତି । ଏଥିରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟଫର ନାଲୋନଙ୍କ ‘ଟେନେଟ’, ଗାଲ ଗୋଡ଼ଟଙ୍କ ‘ୱାଣ୍ଡର ଉମେନ ୧୯୮୪’ ଓ ‘ଦି କ୍ରାଫଟ ଲିଗାସି’ ଭଳି ଚଳଚ଼ିତ୍ର ସାମିଲ ହୋଇଛି ।
ଆମ ଦେଶରେ ସର୍ଟ ଫିଲ୍ମ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଚାଲିଥିଲେ ହେଁ ଏହାର ଦେୟଯୁକ୍ତ ପ୍ରଦର୍ଶନ ନିମନ୍ତେ ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ପାରିନଥିଲା । ଫଳରେ ସର୍ଟ ଫିଲ୍ମ ପ୍ରଯୋଜକମାନେ ଫିଲ୍ମ ଫେଷ୍ଟିଭାଲ କିମ୍ୱା ୟୁଟ୍ୟୁବରେ ମାଗଣାରେ ଚଳଚ଼ିତ୍ର ପ୍ରଦର୍ଶନରେ ସୀମିତ ରହୁଥିଲେ । ବିଗ-ବ୍ୟାଙ୍ଗ-ଏମ୍ୟୁଜମେଣ୍ଟ ପକ୍ଷରୁ ମୌଳିକ ସର୍ଟଫିଲ୍ମ ଷ୍ଟ୍ରୀମିଂର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି । ଫେବୃୟାରୀରୁ ମାସିକ ଏକ ଟଙ୍କା ଦେୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେହ ଗୋଟିଏ ନୂତନ ଫିଲ୍ମ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଥିଲା । ମାର୍ଚ୍ଚ-ଏପ୍ରିଲ ସୁଦ୍ଧା ଅଧିକ ସର୍ଟଫିଲ୍ମ ମଞ୍ଚରେ ଗଚ୍ଛିତ ରଖାଯାଇଥିଲା ।
କ୍ରମବିକଶିତ ଓଟିଟି ମଞ୍ଚ ଭାରତୀୟ ଦୃଶ୍ୟଶ୍ରାବ୍ୟ ମନୋରଞ୍ଜନ ଶିଳ୍ପକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିସାରିଛି ବୋଲି କହିବାକୁ ହେବ । ମହାମାରୀ ପୂର୍ବରୁ ସର୍ବଭାରତୀୟସ୍ତରରେ ଓଟିଟି ମଞ୍ଚ ନିଜର ଆସ୍ଥାନ ଜମାଇ ସାରିଥିବା ସ୍ଥଳେ ମହାମାରୀରେ ଚଳଚ଼ିତ୍ର ପ୍ରେକ୍ଷାଳୟଗୁଡ଼ିକ ଦୀର୍ଘ କାଳ ଯାଏଁ ବନ୍ଦ ରହିବା ଏବଂ ସାଧାରଣ ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କ ଇଣ୍ଟରନେଟ ଆହରଣ, ମୁଖ୍ୟତଃ ମୋବାଇଲଫୋନ ବ୍ୟବହାର ସମୟସୀମା ବୃଦ୍ଧି ଓଟିଟି ମଞ୍ଚର ପ୍ରସାରକୁ ସୁହାଇଥିଲା । ମହାମାରୀ-ପର ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ସଂକ୍ରମଣ ଭୟରେ ଭିଡ଼ରୁ ଦୂରେଇ ରହିବା ପାଇଁ ଚଳଚ଼ିତ୍ର ପ୍ରେକ୍ଷାଳୟରେ ଦର୍ଶକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ପାରିନଥିଲା । ଏହି ଅବସ୍ଥା ଦୀର୍ଘକାଳ ଯାଏଁ ବଳବତ୍ତର ରହିବା ଆଶା କରାଯାଉଥିବା ହେତୁ ଓଟିଟି ମଞ୍ଚଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟାପ୍ତିର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ।
ଏକବିଂଶ ଶତାଦ୍ଦୀ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦଶକରେ ଇଣ୍ଟରନେଟ ପ୍ରସାର, ଆହରଣ ଉପକରଣ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ହାତପାଆନ୍ତାରେ ପହଞ୍ଚିବା ତଥା ବ୍ୟାବହାରିକ ଖର୍ଚ୍ଚ ହ୍ରାସ ହେତୁ ମନୋରଞ୍ଜନ ଶିଳ୍ପରେ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା । ଉଭୟ ଚଳଚ଼ିତ୍ର ଓ ଟେଲିଭିଜନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କ ଲାପଟପ, ଟେବଲେଟ, ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ ପରଦାରେ ପ୍ରଦର୍ଶନର ସୁବିଧା ଫଳରେ ପୂର୍ବପ୍ରଚଳିତ ପ୍ରଯୋଜକ, ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଓ ଅଭିନେତାଙ୍କ ଏକଚାଟିଆ ବ୍ୟାବସାୟିକ ମଡ଼େଲ ଭୁଷୁଡ଼ି ପଡ଼ିଥିଲା ।
ମନୋରଞ୍ଜନ ଶିଳ୍ପର ପ୍ରମୁଖ ଉପଭୋକ୍ତା ଯୁବବର୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଜୀବନ ଶୈଳୀରେ ଚଳଚ଼ିତ୍ର ଓ ଟିଲିଭିଜନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଉପଭୋଗ ନିମନ୍ତେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ପହଞ୍ଚିବା ବଦଳରେ ନିଜସ୍ୱ ଉପକରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ଆହରଣ ଅଭ୍ୟାସ ଆପଣାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ । ବୈଷୟିକ କାରିଗରୀ କୌଶଳରେ କ୍ଳାଉଡ଼ କମ୍ପ୍ୟୁଟିଂ ତଥ୍ୟ ଗଚ୍ଛିତ ରଖିବା ତଥା ବିତରଣ ଲାଗି ପ୍ରଶସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିପାରିଲା । ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଷ୍ଟ୍ରୀମିଂଧାରାର ଆଦର ବଢ଼ିଲା ଏବଂ ଭାରତ ମଧ୍ୟ ସେହି ଧାରାରେ ସାମିଲ ହେଲା ।
କେତେକ ପରିସଂଖ୍ୟାନ ଅନୁଯାୟୀ ୨୦୨୧ ଆରମ୍ଭ ସୁଦ୍ଧା ଦେଶରେ ଇଣ୍ଟରନେଟ ସଂଯୁକ୍ତି ୬୮ କୋଟି ୭୬ ଲକ୍ଷରେ ପହଞ୍ଚିଥିବା ସ୍ଥଳେ ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ ସଂଖ୍ୟା ୭୦ କୋଟିକୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା । ଓଟିଟି ମଞ୍ଚରେ ଗ୍ରାହକ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ ହେବାପାଇଁ ଭାରତୀୟମାନେ ପଛଘୁଞ୍ଚା ଦେବା ଆଶଙ୍କାରେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣଛେଦ ପଡ଼ିଥିଲା । ଆଗ ଧାଡ଼ିର ଓଟିଟି ମଞ୍ଚଗୁଡ଼ିକର ଗ୍ରାହକଚାନ୍ଦା ଆଦାୟ ଆଶାଅନୁରୂପ ଥିବା ସ୍ଥଳେ ୟୁଟ୍ୟୁବ ଭଳି ବିଜ୍ଞାପନଭିତ୍ତିକ ମଞ୍ଚଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣରେ ବିଜ୍ଞାପନ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହେଉଛି । ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବା ନିମନ୍ତେ ପାରମ୍ପରିକ ଚଳଚ଼ିତ୍ର ଓ ଟେଲିଭିଜନଠାରୁ ଗୁଣାତ୍ମକ ଉପାଦାନ ‘କଣ୍ଟେଣ୍ଟ’ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପାଇଁ ଓଟିଟି ମଞ୍ଚଗୁଡ଼ିକ ପକ୍ଷରୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଉଛି ।
ଏହି ଦୌଡ଼ରେ ଓଟିଟି ମଞ୍ଚର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକରେ କଳାତ୍ମକ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ସାଙ୍ଗକୁ ହିଂସା, ନଗ୍ନତା, ବିଦ୍ୱେଷ ସମ୍ୱଳିତ ଚ଼ିତ୍ରାଙ୍କନର ସୀମା ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାରେ ଲାଗିଛି । ଚଳଚ଼ିତ୍ର ଯାଞ୍ଚ ନିମନ୍ତେ ‘ସେନସର ବୋର୍ଡ଼’, ଟେଲିଭିଜନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଯାଞ୍ଚ ନିମନ୍ତେ ‘ବ୍ରଡ଼କାଷ୍ଟ କଣ୍ଟେଣ୍ଟ କମ୍ପ୍ଳେଣ୍ଟ କାଉନସିଲ’ ଭଳି ସଂସ୍ଥା ନିୟୋଜିତ ଥିବା ସ୍ଥଳେ ଓଟିଟି ମଞ୍ଚର ଉପାଦାନର ଗୁଣବତ୍ତା ଯାଞ୍ଚ କିମ୍ୱା ଦର୍ଶକଙ୍କ ଅଭିଯୋଗ ବିଚାର ନିମନ୍ତେ କୌଣସି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆରମ୍ଭ ହୋଇପାରି ନାହିଁ । ଏହାକୁ ନେଇ ବିଭିନ୍ନସ୍ତରରେ ଆଲୋଚନା-ସମାଲୋଚନା, ଏପରିକି ନ୍ୟାୟଳୟର ହସ୍ତକ୍ଷେପ ଆବେଦନ ଅବସରରେ ଉଭୟ ଓଟିଟି ମଞ୍ଚ ପ୍ରଯୋଜକ ଓ ସରକାରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ବିହିତ ପଦକ୍ଷେପ ନିମନ୍ତେ ଉଦ୍ୟମ ଜାରି ରହିଛି ।
ଓଟିଟି ମଞ୍ଚ ପ୍ରଯୋଜକମାନେ ଚଳଚ଼ିତ୍ର ପ୍ରଦର୍ଶନ ପୂର୍ବ ଯାଞ୍ଚ ଲାଗି ସରକାରୀସ୍ତରରେ ସେନସର ବୋର୍ଡ ବଦଳରେ ଟେଲିଭିଜନ ଭଳି ବୈଧାନିକ ନୀତିନିୟମ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ପ୍ରଦର୍ଶନଜନିତ ଅଭିଯୋଗ ବିଚାର ନିମନ୍ତେ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସୃଷ୍ଟିଲାଗି ଆଗ୍ରହୀ । ଏଥିଲାଗି ୨୦୧୯ ଓ ୨୦୨୦ ଦୁଇ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଓଟିଟି ମଞ୍ଚଗୁଡ଼ିକର ଶୀର୍ଷ ସଂଗଠନ ‘ଇଣ୍ଟରନେଟ ଏଣ୍ଡ ମୋବାଇଲ ଏସୋସିଏସନ ଅଫ ଇଣ୍ଡିଆ’ ମାଧ୍ୟମରେ ତିନିଗୋଟି ଚିଠା ପ୍ରସ୍ତାବ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା । ତେବେ ସରକାର ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲେ ।
କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଓଟିଟି ମଞ୍ଚ ସମେତ ଅନଲାଇନ ପରିବେଶରେ ଉପଲବ୍ଧ ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ-ଶ୍ରାବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ତଥା ସମ୍ୱାଦ ଓ ସାଂପ୍ରତିକ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଆଧାରିତ ଉପାଦାନର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କେନ୍ଦ୍ର ସୂଚନା ଓ ପ୍ରସାରଣ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଅଧୀନକୁ ୨୦୨୦ ନଭେମ୍ୱର ମାସରେ ଆଣିଛନ୍ତି । ସରକାରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଉଭୟ ପାର୍ଲାମେଣ୍ଟ ଓ ସୁପ୍ରିମ କୋର୍ଟରେ ଖୁବ ଶୀଘ୍ର ଏଦିଗରେ ନୀତି ପ୍ରଣୟନ କରୁଥିବା କଥା ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି ।
ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଆମେଜନ ପ୍ରାଇମ ଭିଡ଼ିଓରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ‘ତାଣ୍ଡବ’ ୱେବସିରିଜରେ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ ପୋଲିସ ବାହିନୀ ଓ ହିନ୍ଦୁ ଦେବଦେବୀଙ୍କ ତଥା ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭୂମିକାର ଅପମାନସୂଚକ ଚ଼ିତ୍ରଣ ବିରୋଧରେ ବିଭିନ୍ନସ୍ତରରେ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ ପରେ କେନ୍ଦ୍ର ସୂଚନା ଓ ପ୍ରସାରଣ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ପକ୍ଷରୁ ୱେବ ସିରିଜର ପ୍ରଯୋଜକଙ୍କୁ ସମନ କରିଥିଲେ । ଓଟିଟି ମଞ୍ଚର ପରିଚାଳନା ନେଇ ସରକାରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଏହାକୁ ପ୍ରଥମ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ବୋଲି ବିଶ୍ଳେଷକମାନେ ସୂଚାଇଥାନ୍ତି । ମିର୍ଜାପୁର-୨ ବିରୋଧରେ ମଧ୍ୟ ଅଭିଯୋଗ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହୋଇଥିଲା ।
କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରତୀକ୍ଷିତ ଡିଜିଟାଲ ମଞ୍ଚ ନିୟନ୍ତ୍ରଣଲାଗି ଯେକୌଣସି ନିୟମାବଳୀ ଗଣମାଧ୍ୟମ ପରିଧିରେ ଆଲୋଡ଼ନ ସୃଷ୍ଟି କରିବ । ମହାମାରୀ-ପର ଅବସ୍ଥାରେ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଡ଼ିଜିଟାଲ ମଞ୍ଚ ଜନଜୀବନରେ ଗଭୀର ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାର କରିଥିବା ସ୍ଥଳେ ରାଜନୀତିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଏହାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଲାଗି କ୍ଷମତାସୀନ ସରକାର ଆଗ୍ରାହାନ୍ୱିତ ହେବା ସ୍ୱାଭାବିକ ବୋଲି ସାଧାରଣରେ ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ । ଦୂରଦ୍ରଷ୍ଟାମାନେ ୨୦୨୧ରେ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକସ୍ତରରେ ବିଭିନ୍ନ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଡିଜିଟାଲ ମଞ୍ଚ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନିମନ୍ତେ ବହୁ ନୀତିନିୟମ ପ୍ରଣୟନର ପୂର୍ବଆକଳନ କରିଥିଲେ । ଏହି ପରିବେଶରେ ପ୍ରାୟ ଅର୍ଦ୍ଧେକ ଜନସଂଖ୍ୟାକୁ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ ଡ଼ିଜିଟାଲ ମଞ୍ଚଗୁଡ଼ିକର ଭବିଷ୍ୟତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣର ରୂପରେଖ ଗୁରୁତ୍ୱ ବହନ କରିଥାଏ ।